Μάθαμε τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη -Αρβελέρ και δεν έχουμε παρά να της ευχηθούμε καλό πέρασμα.
Κάποιοι λένε ότι δεν είναι σωστό να κάνουμε όχι και τόσο κολακευτικές κρίσεις τόσο νωρίς. Και θα συμφωνούσα αν δεν κατακλυζόταν το διαδίκτυο από ύμνους για την σπουδαία, μεγάλη, παγκόσμια και ογκόλιθο της βυζαντινολογίας, Ελένη.
Αν είναι να απαντήσεις λοιπόν, αυτή είναι η στιγμή.
Η μικρή Ελένη γεννήθηκε στην Αθήνα από Mικρασιάτες γονείς. Καταγόταν από την Προύσα όπου η μητέρα της ήταν κόρη μεγαλοτσιφλικά. Συνεπώς είχε κοινή καταγωγή με τον επίσης Αρχαιολόγο Μανώλη Ανδρόνικο ο οποίος γεννήθηκε στην Προύσα και η Ελένη έκανε έργο ζωής να αποδομήσει το έργο του. Δεν ήταν η μόνη φυσικά. Σύμπασα η αρχαιολογική κοινότητα της χώρας επιτέθηκε στον Ανδρόνικο χωρίς κανένα επιχείρημα
Αλλά ας γυρίσουμε στην Ελένη.
Νωρίς- νωρίς έγινε μέλος του ΕΑΜ και παρά το γεγονός ότι πολεμούσε στα βουνά κατάφερε να τελειώσει το σχολείο. Με την συμφωνία της Βάρκιζας τελείωσε και η επαναστατική της καριέρα. Μετά ενεγράφη στην φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, χωρίς όμως να ξέρουμε λεπτομέρειες και κάπου τα στοιχεία δεν είναι απολύτως κατανοητά.
Κάποιοι λένε πως τον Δεκέμβριο του 1945 επιβιβάστηκε στο πλοίο Ματαρόα και έγινε Παριζιάνα. Η ίδια το αρνείται αλλά ίσως...μπορεί λένε άλλοι.
Πάντως επέστρεψε και αν και χαρακτηρισμένη αριστερή, έγινε η εξ΄ απορρήτων της Φρειδερίκης. Την ώρα που χωρίς καθαρό χαρτί κοινωνικών φρονημάτων δεν έπαιρνες ούτε άδεια επαιτείας, η Ελένη μπαινόβγαινε στο παλάτι! Την ίδια στιγμή που τα νιάτα της χώρας σάπιζαν σε φυλακές και εξορίες ή στέκονταν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, η Ελένη έφτιαχνε το λαμπρό της μέλλον.
Τέλος σάλπαρε προς την Γαλλία (ξανά;) όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές της στην Βυζαντινολογία και πολύ γρήγορα πήρε πανεπιστημιακή έδρα ενώ στο μεταξύ έγινε κυρία Αρβελέρ Τίποτα το μεμπτό ως εδώ. Ταχύτατα κατέκτησε τον χώρο, στην επιστήμη που της ανήκε.
Η Αρβελέρ δεν ανάσκαψε ποτέ, πουθενά... Υπάρχουν και τέτοιοι αρχαιολόγοι βέβαια, αλλά δεν είναι ούτε το σύνηθες, ούτε το σωστό, ούτε εκείνο που θα έπρεπε να επιλέγει. Να αναφέρουμε ότι ο Ανδρόνικος δεν είχε αφήσει στην Β. Ελλάδα τίποτα που να μην το έσκαψε. Θα μας χρειαστεί η πληροφορία.
Tα χρόνια περνούν και η ακαδημαϊκή καριέρα της Αρβελέρ εκτοξεύεται όχι τόσο σε καθαρά επιστημονικό επίπεδο, αλλά κυρίως σε διοικητικό. Τα γνωστά... πρύτανης, πρόεδρος και άλλα τέτοια λαμπρά αξιώματα επιβεβαιώνουν την σπουδαία θέση της.
Στο μεταξύ έρχεται ο Μάης του ‘68 και σαρώνει από άκρη σε άκρη την Γαλλία. Η νεολαία κυρίως, ως έχει χρέος, θέτει τα κοινωνικά και τα πολιτιστικά ζητήματα επί τάπητος. Η κυβέρνηση φοβάται και παραιτείται, αλλά το κίνημα σβήνει μετά την λυσσώδη και άκρως αντιλαϊκή αντίδραση του ΚΚΓ.
Θα περίμενε κανείς ότι η Αρβελέρ ως παλιά αγωνίστρια θα προσέφερε μια ηθική, τουλάχιστον κάλυψη στους φοιτητές της. Αλλά όχι. Είναι αυτό επιλήψιμο; Ασφαλώς όχι.
Εκδίδει βιβλία τα οποία ελάχιστη σχέση έχουν με την καθαρή επιστήμη της Βυζαντινολογίας. Περισσότερα ως νοσταλγικά ηθογραφήματα θα τα έβλεπε κανείς, ενώ ταυτόχρονα γίνεται αφοριστική και κηρύττει από έδρας και από κάθε καρέκλας, ως αυθεντία.
Δεν νοιώθει την ανάγκη να επιχειρηματολογήσει για ότι λέει, αρκεί να το λέει. Η Βυζαντινοελληνική διασπορά που κατέκλυσε την Δύση μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης δεν μπόλιασε ούτε στο ελάχιστο την Αναγέννηση, ισχυρίζεται.
Θα μπορούσατε κυρία καθηγήτρια να μας πείτε γιατί ο τάδε, ο τάδε και ο παρατάδε λένε τα αντίθετα και έχουν γράψει βιβλία όπου επιχειρηματολογούν; Σαχλαμάρες λένε, αυτό δεν ισχύει. Κάπου εδώ σταματάς να ρωτάς.
Ταυτόχρονα σε κάποια φάση της ζωής της εφευρίσκει ένα σόφισμα τραγικό. Η Ελλάδα λέει ήταν η μόνη χώρα που δεν απελευθέρωσε την πρωτεύουσά της και αναγκάστηκε να κάνει πρωτεύουσα την Αθήνα που δεν είναι η κοιτίδα του Ελληνισμού. Ταυτίζει δηλαδή την Ελλάδα με ολόκληρη την αυτοκρατορία πράγμα το οποίο είναι εντελώς αναληθές και εντελώς αντιεπιστημονικό. Για να μας αποστομώσει μάλιστα, προβαίνει σε μια διαπίστωση, η οποία είναι ψέμα και προσβάλει τους Έλληνες και την νοημοσύνη τους. Δεν είναι δυνατόν λέει να ισχυρίζονται οι Έλληνες πως είναι απευθείας απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων και ότι δεν υπήρξαν ποτέ Βυζαντινοί. Πρόκειται για έναν αστείο τερτίπι με το οποίο προσπάθησε να διχάσει τον Ελληνισμό και να αποκόψει το πιο σημαντικό και ελληνικό κομμάτι της ιστορίας μας.
Κανένας δεν ισχυρίζεται ότι πέσαμε για ύπνο και μετά από αιώνες ξυπνήσαμε με χλαμύδα και φιλοσοφικές σχολές. Τις οποίες σχολές μαζί με άλλα επιτεύγματα των Ελλήνων κατέστρεψε αυτή ακριβώς η αυτοκρατορία.
Υπάρχουν πολλά τέτοια που χαρακτηρίζουν την Αρβελέρ και την επιπολαιότητα της. Δεν ισχυρίζομαι ότι δεν είχε γνώσεις αλλά ότι έβγαζε λάθος συμπεράσματα, κυρίως λόγω χαρακτήρα.
Ήδη το κείμενο είναι μεγάλο αλλά δεν μπορώ να μην σταθώ στην προσπάθεια αποδόμησης του μεγάλου, ανεπανάληπτου έργου του Ανδρόνικου. Θα χαρακτηρίσω την τάση της ως ατόπημα αν και έχω πολύ πιο κοφτερές λέξεις να πω.
Ο μεγάλος εργάτης της επιστήμης, ο οποίος είχε έτσι κι αλλιώς ξανά ανασκάψει στη Βεργίνα και είχε μελετήσει τα έργα πολύ παλαιότερων ξένων αρχαιολόγων και αναζητητών, βρέθηκε πρόσωπο με πρόσωπο με την Ιστορία. Στις 8 Νοεμβρίου 1977 η χώρα συγκλονίστηκε από την αποκάλυψη μιας μοναδικής στιγμής. Ο Ανδρόνικος παρουσίασε στο έθνος τον τάφο του Φιλίππου του Β της Μακεδονίας του μεγάλου Στρατηλάτη, του Πατέρα του Αλέξανδρου. Ήταν ο τάφος ΙΙ της μεγάλης τούμπας. Αυτή η ανακάλυψη είχε τεράστια σημασία. Δεν θα επεκταθούμε, δεν είναι το θέμα μας. Ο Ανδρόνικος τεκμηρίωσε με σαφήνεια και επιστημοσύνη την βεβαιότητα ότι επρόκειτο για τον Φίλιππο. Οι ανισοσκελείς περικνημίδες του χωλού βασιλιά, οι ιατρικές γνωματεύσεις που απέδειξαν ότι έπασχε από οστικές φλεγμονές με κυριότερη την ενδοφθαλμίτιδα, είναι αδιάσειστα στοιχεία καθώς ο Φίλιππος είχε σοβαρό πρόβλημα στην κνήμη του και βεβαίως στο μάτι. Ασφαλώς υπάρχουν πολλά άλλα αλλά δεν μπορούμε να αναφερθούμε. Δέχτηκε λοιπόν αήθη επίθεση σχεδόν από το σύνολο των Ελλήνων αρχαιολόγων, αλλά στηρίχτηκε με ντοκουμέντα από τους ξένους συναδέλφους.
Όταν λοιπόν η Αρβελέρ ξέμεινε από αφηγήματα αποφάσισε, έτσι χωρίς κανένα λόγο και καμία απόδειξη, να μας πει ότι ο Ανδρόνικος δεν ήξερε, ενώ εκείνη γνώριζε πως ο τάφος ήταν του Αλέξανδρου. Δεν χρειάζεται να πούμε πολλά. Αρκεί να θυμίσουμε πως στον τάφο είχε οπωσδήποτε ταφεί ο Φίλιππος και η Ολυμπιάδα δεν θα έβαζε ποτέ τον γιο της μαζί με τον μεγαλύτερο εχθρό της, Τώρα αν σε κάποια στιγμή πέταξαν τα οστά του Αλέξανδρου εκεί, χωρίς τιμές και τελετές αφηρωισμού, δεν δικαιώνεται η άποψη της Αρβελέρ, διότι ένας βασιλικός τάφος δεν είναι το μέρος όπου θάβεται ένα πτώμα, αλλά το μέρος όπου στήνεται η αίθουσα του θρόνου.
Κλείνοντας θα ήθελα να πω να πόσο όμορφο θα ήταν στην επόμενη ενσάρκωση της η Ελένη να εργαστεί ως εργάτρια ανασκαφών. Μόνο και μόνο για να πιάσει στα χέρια της το σκουπάκι και κανένα όστρακο με χαραγμένο το όνομα ενός υποψήφιου προς εξορία.
Όλγα Παντελοπούλου
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου